नेपाल सरकार

भौतिक पुर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय

रेल विभाग

विशालनगर, काठमाण्डौ

पृष्ठभूमि

१. मानव संसाधन र पूर्वाधारहरुको विकास गरी पछि परेका क्षेत्र र समूदायको आर्थिक, सामाजिक पक्षलाई सुदृढ एवं माथि उकास्दै असन्तुलनलाई न्यूनिकरण गर्दै राष्ट्रको वृहत्तर विकास, समतामूलक एवं एकीकृत रणनीतीवाट गरी उल्लेख्य रुपमा गरीवि निवारण गरी नेपालीहरुको आर्थिक अवस्था माथि उकास्नु नै तीन वर्षिय अन्तरिम योजनाको सारभूत उद्देश्य हो । सामाजिक, आर्थिक विकास, सामाजिक समायोजन र सेवा विस्तार एवं पहुँचका साथै देशको समग्र आर्थिक समुन्नतिका लागि अभिन्न अंगकारुपमा रेल्वे क्षेत्रको  पहिचान भएको छ । विगतमा कमै प्राथमिकतामा रहने गरेको र नगन्य सुविधा भएको भएता पनि रेल्वे सेवाको महत्व आंकलन भै पूर्व (मेची)–पश्चिम (महाकाली),काठमाण्डौ –पोखरा–तराई, भारत सीमाबाट महत्वपूर्ण औ द्योगिक व्यापारिक शहर/क्षेत्रहरुमा रेल सेवा संचालन गर्ने लगायत चीन (तीब्बत) वाट काठमाण्डौ रेल्वे सेवा निर्माण विस्तारका साथै खस्कँ दो अवस्थामा रहेको जनकपुर–जयनगर रेल सेवाको सुदृढीकरण गर्ने कार्यलाई अगाडि बढाउने स्पस्ट सोच बनेको छ ।
२. प्रस्तावित ३ वर्षे अन्तरिम योजना–२ (TYIP) ले रेल क्षेत्रसंग विगतमा नगन्य रुपमा भएका प्रयास एवं कमी कम्जोरीलाई स्वीकारेको छ । आर्थिक वर्ष ०६६।०६७ को अन्त सम्म देशमा २४ कि.मि.मात्रमा  रेल्वे सेवा संचालनमा छ । विगत वर्षहरुमा रेल्वे सेवाको थप निर्माण र विस्तार हुन सकेन । छिमेकी मूलुकहरुको अनुभव र ज्ञान समेतवाट नेपालले यस क्षेत्रमा पर्याप्त पहल गर्न नसकिराखेको यथार्थ  अवस्था हो । सडक यातायात भन्दा रेल यातायात बढी प्रभावकारी र कम खर्चिलो हुने तथ्य स्पस्टै छ । यस अर्थमा रेल यातायातको निर्माण कार्यका साथै विस्तार सुदृणीकरण अत्यावश्यक छ ।  
३. यो व्यवसायिक योजना (Business Plan) लाई परिलक्षित (Targetted) दस्तावेजका रुपमा हेर्नु पर्दछ र यो योजनालाई MTEF प्रकृयाको अभिन्न अंगकारुपमा प्रत्ये क वर्ष  अपडेट गरिने छ । यसो गर्नाले योजना कार्यान्वयनको अनुभव र प्राथमिकतामा आउन सक्ने परिवर्तनको आधारमा रेल सेवा सम्बन्धी रणनीती, नीती, कार्यक्रमहरु तथा प्रमुख कार्यहरु संसोधन/परिमार्जन गर्न सघाउने छ । तीन वर्षे अन्तरीम योजना – १ (२००७–२०१०) को कार्य मूल्यांकन तथा तीन वर्षिय अन्तरीम योजना – २ (२०१०–०१३) को योजना (सोच) मा आधारित प्रस्तुत Business Plan ले रेल्वे क्षेत्रवारे नेपाल सरकारको कल्पना, सरकारले प्राप्त गर्न चाहेको लक्ष तथा परिमाण (Goals and Outcomes) र योजनागत परिमाण प्राप्त गर्न अवलम्वन गरिने रणनीति, कार्यनीती र प्रमुख कार्यक्रमलाई स्पष्ट र संक्षिप्तरुपमा प्रस्तुत गरे को छ ।
४. यो Business Plan रेल्वे क्षेत्रवारे सरकारले गरे को परिकल्पनावाट शु रु भएको छ । तत्पश्चात्  यो Plan ले तीन वर्षिय अन्तरीम योजनाको प्रमुख लक्ष उल्लेख गर्नुका साथै विगत दुई वर्षको कायकार्या न्वयनको पुनरावलोकन सहित प्रस्तुत ३ वर्षे अन्तरीम योजनाको दोस्रो चरणका लागि कार्यक्रमहरु पूरा गर्न सम्भाव्यताको मूल्याङ्कन गर्दछ । विगतका पाठहरु सिक्दै TYIP-1 मा परेका नीती, रणनीती पुनरावलोकन गर्दै योजनाका परिणामहरु सुनिश्चताका साथै  प्राप्त गर्न आवश्यक पर्ने कानूनी पक्षमा संसोधन लगायतका अन्य आवश्यक पक्षहरुको परिमार्जन गरी बढी व्यवहारिक र चुस्त बनाउने जमर्को भएको छ । प्रमुख व्यापारिक कार्यहरु र तिनीहरुको समुचित एवं क्रमवद्य कार्यान्वयनका लागि आवश्यक पर्ने श्रोत साधनको साथै संसोधन लगायतका अन्य आवश्यक पक्षहरुको परिमार्जन गरी बढी व्यवहारिक र चुस्त बनाउने जमर्को भएको छ । प्रमुख व्यापारिक कार्यहरु र तिनीहरुको समुचित एवं क्रमवद्य कार्यान्वयनका लागि आवश्यक पर्ने श्रोत साधनको साथै आगामि ३ वर्षमा पर्न Funding (Gap) लाई आंकलन गरिएको छ । अनुगमन र प्रगती मापन गर्ने कार्यविधी र प्रस्तुत द्यगकष्लभकक एबिल लाई प्रभावकारी ढंगमा कार्यान्वयनमा ल्याउनका लागि देखिएका चुनौती र गर्नुपर्ने संवोधन वारेमा छलफल सहित प्रस्तुत गरिएको छ ।

अनन्त आचार्य
महानिर्देशक

भिडियो